tesettür modelleri ve balkan bilgiler
Özel ve ayrıntılı bilgileri yeterli bir çerçevede sunan böyle bir genel çalışmanın ülkemizdeki genel ihtiyaca önemli oranda cevap vereceği inancındayız. Bu çalışma ile Balkan tarihi Türk tarihçilerce ilk kez derlenip toparlanmakta, bu esnada gösterilen üstün ve verimli çalışma ise gelecekte bu konunun ayrıntıları üzerinde çok daha güzel çalışmaların yapılacağına dair ümitleri tazelemektedir.BALKANURIN COĞRAFİ YAPISI
Balkanlar, Avrupa kıtasının güneydoğusunda yer alan bir yarımadadır. Balkanlar, adını bölgede bulunan Balkan dağlarından alır. Balkan adı, 19. yüzyıl başlarından beri kullanılagelmekte ve "sık ormanlarla kaplı sıradağ ya da çalılıklarla kaplı engebeli arazi” anlamlarına gelmektedir. Balkanlar, aynı zamanda Güneydoğu Avrupa olarak da adlandırılır.
Yarımadanın doğusunda Adalar (Ege) denizi, Marmara Denizi ve Karadeniz, güneyinde Akdeniz ve batısında ise Adriyatik Denizi vardır. Kuzeyden ise sınırını çizmek biraz zordur. Bir sınırlandırmaya göre; Tuna nehri ve onun kolu Sava ırmağı esas alınmıştır. Buna göre de 505.000 km^’lik bir sahayı kaplamaktadır. Başka bir görüşe göre de; Eski Yugoslavya ve Romanya ülkelerinin kuzey sınırları ölçü olarak alınmıştır. Buna göre de toplam 788.685 km^’lik bir yüzölçüme sahiptir. Diğer bir sınırlandırma ise; Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki Hıristiyan dünyası ile çizdiği sınır olarak biliniyor. Bu sınırlandırmaya göre de, Balkanlar’ın toplam yüzölçümü 1.000.000 km^’yi bulur. Balkan adının Türkçe bir kelime olduğu ve bu adın Türkler tarafından verildiği göz önünde tutulursa, son görüş en geçerli bir ayrım olarak kabul edilir.
Yeryüzü Şekilleri
Balkan yarımadası; batıda Adriyatik, doğuda Karadeniz ile Kuzeyde ise Tuna ve Sava Nehirlerinin açtığı ovalarla çevrilidir. Güneyde ise birçok ada ve yarımada ile Akdeniz’in ortalarına kadar ilerler. Yarımadaya adını veren Balkan Dağları, yarımadanın kuzeyinde yer alır.
Balkan yarımadasının ilk dikkati çeken özelliği, dağlık oluşudur. Bal^a madasının hemen her yerinde dağlara rastlamak mümkündür. Balkan sında bulunan dağlar, dört ana grupta toplanır. Bunlar; Dinar dağlan, Karpa^j'*^ Balkanlar ve Rodop dağlandır.
Batıda Alp dağlarının devamı olan Dinar dağları, Adriyatik denizi kıyısı^j k kip ederek güneye inmektedir. Dinar kıvrımları, batıda ve güneyde Şar, Piruj^ ve Peloponnes dağlarını birleştirir. Bunlar çökmüş Adriyatik kıyılarında yeraiif Kalker ve billurumsu bloklardan oluşurlar. Yugoslavya ve Yunan adaları da bıj Dinar sistemine bağlı özellik gösterirler. Bu dağların yükseklikleri 1200-24oq metreler arasında değişir. Karadağ’da Dormitor tepesi 2522 metre yükseklilç. tedir. Genelde deniz kıyısına paralel uzanan Dinar dağları, zaman zaman 50-60 kilometre içerilere sokularak verimli kıyı ovalarına imkân tanırlar. Kosova’da Prizren ile Üsküp arasında Çar dağı (Şar dağı 2.760 m.) bulunur. Çar dağından biri güneye ve diğeri doğuya doğru iki dağ silsilesi ayrılır ki güneye giden şubesi Elen in diğer adı ile Arnavutluk dağları ve doğuya giden şubesi Bulgaristan'ın Karadeniz kıyısında mevcut Emine Burnu’na değin uzanan Balkan dağlarıdır. Elemin (Elenik) dağları güneye doğru muhtelif isimlerle anılarak devam eder ve Maço kasabası önünde Maço geçidini teşkil eder ve adıgeçen goçit yakınında ismi Garamus (Gramos) ve Gigos’a tebdil eder. Sonra Pinde (Pindus) dağları adıyla Yunanistan’ın Teselya kıtasına dahil olarak Agrafa, Otris dağ silsilesini oluşturur. Oradan Yunan dağlarını oluşturarak Korent (Corinthe) Kanalını aşıp Matapan burnunda nihayet bulur. Çar ve Garamos dağları arasında başlıca doğu cihetinde Babona (Babouna], Nice (Nidje) dağlan vardır. Bu dağlar, Selanik körfezinin batı kıyısında ve 2985 m.yüksekliğindeki Olimp dağında nihayet bulur. Arnavutluk’un batı semtinde, Kurab (Korabe) dağlan ile ortasında Pristeri, Nereçka (Neretshka], Viçi (VVitshi) adındaki dağlar mevcuttur.
Karpatlar, ters yazılmış S harfi gibi Romanya’nın kuzeyinden güneyine doğru uzanır. Tuna nehri yakınlarına ulaştığında batıya dönmekte ve 600 kilometre gittikten sonra Demirkapı bölgesinde güneydoğuya yönelmektedir. Karpatların en yüksek noktasını, Negoiu tepesi (1544 metre] teşkil etmektedir.
Balkanlara adını veren Balkan dağları (eski adı Hoemus], Bulgaristan’ı batıdan doğuya ikiye bölen dağlardır. Balkanların ortalama batı-doğu uzunluğu 600 kilometreyi bulur. Batıdan doğuya doğru Doğudan Batı Balkanları, Koca Balkanlar ve Küçük Balkanlar olarak üç kısma ayrılır. BaU Balkanları, Balkan yayının Tuna kıyısından başlar. Sırbistan, Makedonya sınırları boyunca uzanır ve Bulgaristan’a kadar uzanan yer alır. Orta kesimde yüksekliği, Midcur tepesinde 2168 metreye ulaşır. Batı Balkanları, doğuda Sofya havzasının sularını boşaltan İskar ırmağının yarma vadisinde sona erer. Batı Balkanları ndan doğuya doğru gidildiğinde Koca Balkanlar’a (Bulgarca Stara Planina) ulaşılır. KocaBalkanlar'ın uzunluğu 400 kilometreyi bulur. Bölgenin en yüksek tepesi, Yumrukçal Tepesi
BALKANLAR EL KİTABI |27
ya da Botev tepesi (2376 mO’dir. Koca Balkanlar üzerinde çok sayıda yüksek geçitler vardır. Bunların en ünlüsü ve en yükseği Şipka Geçidi (1.333 m.}'dir. Şipka Geçidi, Kazaniık-Gabrovo arasında yer alır ve bu geçit 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda çok şiddetli çarpışmalara sahne olmuştur. Balkanlar, Koca Balkanlar’ın doğusunda Karadeniz kıyısına doğru birbirinden uzaklaşarak uzanan birçok sıraya ayrılır. Kamçı ırmağı ile Burgaz arasında, Karadeniz kıyısında sona eren bu sıradağların tümüne Doğu Balkanları adı verilir. Doğu Balkanları içinde, kuzeyden güneye doğru. Küçük Balkan, Emine Balkanı, Çatal Balkan yer alır.
Harita 1: Balkanlarda fiziki yapı
Balkan dağlarının güney şubesinden bir kısmını istranca ve Despot dağları teşkil eder. Bunlardan istranca (Yıldız) dağları, Bulgaristan’ın İslimye kasabası yakınında Balkan dağ silsilesinden ayrılıp güneydoğuya doğru, Karadeniz kıyısını izleyerek, İstanbul’a ulaştıktan sonra son şubeleriyle Beyoğlu, Boğaziçi tepelerine ve Belgrat ormanına kadar uzanır.
Balkan dağlarının batısından güneye doğru indikten sonra doğuya doğru uzanan Rodop dağları (Despot dağı ya da Rodop Balkanı), Trakya’nın kuzeyinden geçerek Türkiye üzerinden Karadeniz’e kadar ulaşır. Rodop dağlan, Rila ve Pirin dağlarını içine alır. Bu bölgede yalnız Bulgaristan’ın değil. Balkanların en
28İ BALKANLAR EL KİTABİ
yüksek tepesi bulunur. Kurşun, çinko, krom, manganez ve altın gibi bakımından bölge zengindir. En yüksek tepe, daha Rila dağları üzerindeki 5% olarak bilinen ve sonradan adı Musula olan tepedir (2925 metre). Ayricg (2920 metre) ve Belmeken tepeleri de (2640 metre) oldukça yüksektir.
Rodop Balkanı, Balkan büyük silsilesinin 3.000 metre yüksekliğinde o| Rila dağından ayrılıp, yönünü bir müddet güneye ve sonra doğuya tebdil eder^^ Meriç nehrine bir geçit verdikten sonra Enez körfezine doğru gider ve Korudj^^ ulaşır ve oradan Tekirdağ silsilesine katılır. Despot dağları, Meriç nehrine geijj| ceye kadar Karalık, Karaşova, Kuşlar Balkanı, Kula, Karaoğlan, Kocayayla adınj^ ki tepeleri teşkil eder. Genişliği 15 ile 20 saat kadar bulunan Despot dağ silsjiçj. Edirne şehri civarında küçük küçük tepeler teşkil eder.
Tekirdağ silsilesi ise, Saroz körfezine kuzey kıyısında batıdan doğuya doğm devam ederek adı geçen körfez kıyısını dolaştıktan ve Gelibolu yarımadasını teş. kil eyledikten sonra Marmara denizi kıyısında birçok küçük tepeler oluşturuf Sonra Çatalca kasabasının doğu cihetinde, Istranca (Yıldız) dağ silsilesi ile birleşir.
Balkan dağ silsilesinin güneyinde Rodop dağı Musula Rila dağından ayrılarak Aygedik, Yeltepe, Perim, Boz dağlan isimleriyle, Kavala körfezine kadar güney-doğuya doğru gider. Sonra Punar veya Pınar dağı ismi alarak Urfanu körfezine kadar kıyıyı takip eder. Esteroma nehrine bir geçit verip, Halikidikiya yarımadasındaki dağlar ile birleşir. Bu dağlar ise denize doğru uzanış olan üç adet küçük yarımada teşkil eder. Adıgeçen yarımdalardan Aynaroz yanmadasında Mont Santo (Mt. Santo) adı da verilen Aynaroz dağı oluşmuştur. Halikidikiya yarımadasının kuzeyinde Hortac ve daha kuzeyinde ve İsteroma, Vardar nehirleri arasında, Palaskaviçe adındaki dağlar mevcuttur. Bu dağların aralarında, Meriç, Siroz, Vardar, Manastır ovaları yer alır.
Balkanlar'ın kuzeyinde Sava ve Drava nehirleri arasında geniş bir ova yer almaktadır. Demirkapı'dan sonra Tuna nehrinin oluşturduğu çok geniş ve verimli ova bulunmaktadır. Tuna delta ovası bu ovanın bir parçasıdır. Romanya'nın en geniş ovası, Eflak ovasıdır.tesettür modelleri
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder